തിരുവനന്തപുരത്തെ ശ്രീകാര്യം ഗവൺമെന്റ് ഹൈസ്‌കൂളിലെ ക്ലാസ് മുറികളിലിരുന്ന് മാർവയും അഹമ്മദ് മുസമീലും അഹമ്മദ് മൻസൂറും സ്വപ്നം കാണുന്നത് അതിരുകളില്ലാത്തൊരു ലോകത്തെക്കുറിച്ചാകണം. അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിൽ നിന്ന് വന്ന് കേരളത്തിന്റെ മണ്ണിൽ പഠിക്കുന്ന ഈ കൊച്ചുമിടുക്കർക്ക് നമ്മുടെ സ്കൂളുകൾ ‘അടിപൊളി’യാണ്. കഴിഞ്ഞ ദിവസം പൊതുവിദ്യാഭ്യാസ മന്ത്രി വി. ശിവൻകുട്ടി ഈ കുട്ടികളെയും അവരുടെ കുടുംബത്തെയും തന്റെ ഔദ്യോഗിക വസതിയായ റോസ്ഹൗസിലേക്ക് പ്രഭാതഭക്ഷണത്തിനായി ക്ഷണിച്ചപ്പോൾ അതൊരു വാർത്തയ്ക്കുമപ്പുറം കേരളത്തിന്റെ വിദ്യാഭ്യാസ സങ്കല്പങ്ങളുടെ നേർക്കാഴ്ചയായി മാറി. ലിഫ്റ്റും എസിയുമുള്ള സ്കൂളിലെ വിശേഷങ്ങൾ മന്ത്രിയോട് വാചാലരായ കുട്ടികളുടെ കണ്ണുകളിൽ പുതിയൊരു ലോകം കണ്ടെത്തിയതിന്റെ തിളക്കമുണ്ടായിരുന്നു. കേരള യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഇക്കണോമിക്സ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റിലെ ഗവേഷകനായ ഷഫീഖ് റഹീമിയുടെയും സർഗോനയുടെയും മക്കളാണ് ഈ വിദ്യാർത്ഥികൾ. അഞ്ചും മൂന്നരയും വയസ്സുള്ള മറ്റ് രണ്ട് മക്കളെക്കൂടി ഇവിടുത്തെ പ്രീസ്‌കൂളിൽ ചേർക്കാനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പിലാണവർ. മന്ത്രിയും ഭാര്യ ആർ. പാർവതി ദേവിയും ചേർന്ന് നൽകിയ ഈ സ്നേഹവിരുന്ന് വെറുമൊരു ഔപചാരികതയായിരുന്നില്ല, മറിച്ച് ലോകത്തിന്റെ ഏത് കോണിൽ നിന്നുള്ള കുട്ടികൾക്കും സുരക്ഷിതമായി പഠിക്കാനും വളരാനും കഴിയുന്നൊരിടമായി നമ്മുടെ വിദ്യാലയങ്ങൾ മാറിയതിന്റെ അടയാളം കൂടിയാണ്.
കുട്ടികൾക്ക് ഇത്തരത്തിൽ മികച്ചൊരു അക്കാദമിക അന്തരീക്ഷവും പരിഗണനയും ലഭിക്കുമ്പോൾ അവർ സ്വന്തം ചുറ്റുപാടുകളെ നോക്കിക്കാണുന്ന രീതി തന്നെ മാറും. പ്രശ്നങ്ങളെ വെറുതെ നോക്കിനിൽക്കാതെ അതിനൊരു പരിഹാരം കണ്ടെത്താൻ അവർ ശ്രമിക്കും. നമ്മുടെ വിദ്യാലയങ്ങളിൽ നിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് കിലോമീറ്ററുകൾക്കപ്പുറം, ആഫ്രിക്കൻ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുറച്ചു വിദ്യാർത്ഥികൾ ഇത് ലോകത്തിന് മുന്നിൽ തെളിയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. കെനിയയിലെ നെയ്‌റോബിയുടെ പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളിൽ നിരത്തുകളിലൂടെ ഓടുന്ന ‘മറ്റാറ്റു’ (Matatu) എന്ന മിനിബസുകൾ പുറന്തള്ളുന്ന പുക ശ്വസിച്ച് വളർന്നവരാണ് പതിനേഴുകാരനായ ഫ്രെഡറിക് എൻജോറോജ് കരിയുക്കിയും മിസൺ ഒൻസാരിഗോയും. കുട്ടിക്കാലത്ത് വായുമലിനീകരണം മൂലം അലർജിക് ബ്രോങ്കൈറ്റിസ് വന്ന് കഷ്ടപ്പെട്ട ഫ്രെഡറിക്കിന് ഈ പുകശല്യം തികച്ചും വ്യക്തിപരമായൊരു പ്രശ്നം കൂടിയായിരുന്നു. തിക്കയിലെ എം-പെസ ഫൗണ്ടേഷൻ അക്കാദമിയിൽ ഫിസിക്സ് ക്ലാസിലിരുന്ന് ഇവർ ചിന്തിച്ചത് പരിസ്ഥിതിയെയും വായുവിന്റെ ഗുണനിലവാരത്തെയും കുറിച്ചാണ്. അതിൽ നിന്നാണ് ‘ഹേവാസാഫി’ (HewaSafi) എന്ന ആശയത്തിന്റെ ജനനം. സ്വാഹിലി ഭാഷയിൽ ഇതിനർത്ഥം ‘ശുദ്ധവായു’ എന്നാണ്. വാഹനങ്ങളുടെ പുകക്കുഴലിൽ ഘടിപ്പിക്കാവുന്ന അഞ്ച് ഘട്ടങ്ങളുള്ള ഒരു ഫിൽട്രേഷൻ സംവിധാനമാണിത്.
വലിയ വിലകൊടുത്ത് വിദേശത്ത് നിന്ന് ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്ന ഉപകരണങ്ങൾക്ക് പകരം, നാട്ടിൽ തന്നെ എളുപ്പത്തിൽ കിട്ടുന്ന ചിരട്ടയും പഴയ ബാറ്ററികളും സ്പിരുലിന ആൽഗയുമൊക്കെ ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇവരിത് നിർമ്മിച്ചത്. സ്കൂളിലെ ലാബിൽ നടത്തിയ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ ഏകദേശം 93 ശതമാനത്തോളം മലിനീകരണം കുറയ്ക്കാൻ ഈ ഉപകരണത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ഇറക്കുമതി ചെയ്യുന്ന ഫിൽറ്ററുകൾക്ക് 50,000 കെനിയൻ ഷില്ലിംഗ് (ഏകദേശം 390 ഡോളർ) വിലവരുമ്പോൾ, ഹേവാസാഫിയ്ക്ക് വെറും 15,000 കെനിയൻ ഷില്ലിംഗ് (115 ഡോളർ) മാത്രമേ ചിലവ് വരുന്നുള്ളൂ. കൗമാരക്കാരായ പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകരെ കണ്ടെത്താനുള്ള ഈ വർഷത്തെ എർത്ത് പ്രൈസ് (Earth Prize) മത്സരത്തിൽ ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്നുള്ള മികച്ച ടീമായി ഇവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെടുകയും അവരുടെ ആശയങ്ങൾ കൂടുതൽ വികസിപ്പിക്കാനായി 12,500 ഡോളർ സമ്മാനത്തുകയായി ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ആശയങ്ങളെ സ്വാധീനങ്ങളാക്കി മാറ്റാൻ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ഈ പുരസ്കാരം ഇതിനകം 169 രാജ്യങ്ങളിലെ 21,000 വിദ്യാർത്ഥികളിലേക്കെത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ആഫ്രിക്കയിലെ പുതിയ തലമുറ സ്വന്തം അനുഭവങ്ങളിൽ നിന്ന് പാഠമുൾക്കൊണ്ട് പ്രായോഗികമായ പരിഹാരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകയാണ്. നൈൽ നദീതടത്തിലെ കൃഷിയിടങ്ങളിൽ മണ്ണിലെ ലവണാംശം കൂടുന്നത് കണ്ട് ഈജിപ്തിൽ നിന്നുള്ള സിയാദ് കോട്ബ്, കരീം അഹ്മദ്, മുസ്തഫ, നാദർ എന്നീ വിദ്യാർത്ഥികൾ തിരിഞ്ഞത് പ്രകൃതിയിലേക്ക് തന്നെയാണ്. ചളിയിൽ ജീവിക്കാൻ കഴിവുള്ള മഡ്‌സ്കിപ്പർ (Mudskipper) മത്സ്യങ്ങളെ മാതൃകയാക്കി അവർ ‘ടെറാസ്കിപ്പർ’ എന്നൊരു സോഫ്റ്റ് റോബോട്ടിനെ വികസിപ്പിച്ചു. തകർന്നടിഞ്ഞ കൃഷിയിടങ്ങളിലൂടെ ഇഴഞ്ഞുനടന്ന് മണ്ണിലെ ലവണാംശവും അമ്ലതയും പരിശോധിക്കാനും, മണ്ണിന് കേടുപാടുകൾ വരുത്താതെ വിത്തുകൾ പാകാനും ഈ റോബോട്ടിന് കഴിയും. പ്രകൃതിയിലെ പ്രതിഭാസങ്ങളെ അനുകരിച്ച് മനുഷ്യന്റെ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് പരിഹാരം കാണുന്ന ബയോമിമിക്രിയുടെ (Biomimicry) ഏറ്റവും മികച്ചൊരു ഉദാഹരണമാണിത്. പഴയ ചിന്താഗതികളിൽ കുടുങ്ങിക്കിടക്കുന്നവരല്ല ഞങ്ങളെന്നും, ഞങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങളുടേതായ തീരുമാനങ്ങളെടുക്കാൻ കഴിയുമെന്നുമുള്ള കരീമിന്റെ വാക്കുകളിൽ പുതിയ തലമുറയുടെ ആത്മവിശ്വാസം വ്യക്തമാണ്.
ഇതേ എർത്ത് പ്രൈസ് ചുരുക്കപ്പട്ടികയിൽ ഇടംനേടിയ നൈജീരിയയിൽ നിന്നുള്ള മറ്റൊരു സംഘം കൈകാര്യം ചെയ്തത് വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ തന്നെ വലിയൊരു സാമൂഹിക പ്രതിസന്ധിയെയാണ്. ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ കുട്ടികൾക്ക് പഠിക്കാൻ ആവശ്യത്തിന് പുസ്തകങ്ങളില്ലാത്ത അവസ്ഥ കണ്ടാണ് എനുഗുവിലെ കോളേജ് വിദ്യാർത്ഥികളായ ഒസ്സായി ഗിഫ്റ്റും എക്വെമെ ചിസിറ്റെറെമും ചേർന്ന് ‘ബുക്ക്ബാങ്ക് ആഫ്രിക്ക’ (BookBank Africa) എന്ന പ്ലാറ്റ്ഫോം തുടങ്ങുന്നത്. പഠനം കഴിഞ്ഞ വിദ്യാർത്ഥികളിൽ നിന്ന് ഉപയോഗശൂന്യമായി വലിച്ചെറിയുന്ന പഴയ പുസ്തകങ്ങൾ ശേഖരിച്ച്, തരംതിരിച്ച്, ആവശ്യമുള്ളവർക്ക് എത്തിച്ചുകൊടുക്കുന്ന ഒരു ഡിജിറ്റൽ ട്രാക്കിംഗ് സംവിധാനമാണിത്. തിരുവനന്തപുരത്തെ ഒരു സർക്കാർ സ്കൂളിൽ സൗജന്യ വിദ്യാഭ്യാസവും സ്നേഹവും അനുഭവിക്കുന്ന അഫ്ഗാൻ കുട്ടികൾ മുതൽ, ചുറ്റുപാടുകളിലെ മാലിന്യങ്ങൾക്കും കാർഷിക പ്രതിസന്ധികൾക്കും പുസ്തകമില്ലായ്മക്കും ശാസ്ത്രീയമായ പരിഹാരം കാണുന്ന ആഫ്രിക്കൻ കൗമാരക്കാർ വരെ നമ്മോട് പറയുന്നത് ഒരൊറ്റ കാര്യമാണ്. ശരിയായ വിദ്യാഭ്യാസവും സ്വാതന്ത്ര്യവും ലഭിച്ചാൽ ഈ കുട്ടികൾ കേവലം പാഠപുസ്തകങ്ങൾക്കപ്പുറം നാളെയുടെ ലോകത്തെത്തന്നെ മാറ്റിയെഴുതാൻ പ്രാപ്തിയുള്ളവരാണ്. മണ്ണിലിറങ്ങി ചിന്തിക്കുന്ന അവരുടെ ആശയങ്ങൾക്കാണ് ഇനി ലോകം കാതോർക്കേണ്ടത്.
About the Author
